चिमणी दिनाच्या निमित्ताने साद: ‘चिमणी जगायला हवी, तिची चिवचिव टिकायला हवी!’

ताज्या घडामोडी मोबाइल वर मिळवा.फोटो वर क्लिक करा

शिरूर: प्रतिनिधी

सकाळी डोळे उघडल्याबरोबर होणारा चिमण्यांचा तो गोड किलबिलाट आता हळूहळू दुर्मिळ होत चालला आहे. ज्या चिऊताईच्या गोष्टी ऐकत पिढ्यानपिढ्यांचे बालपण समृद्ध झाले, तीच चिमणी आज अस्तित्वासाठी संघर्ष करत आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी आणि पुढच्या पिढीला निसर्गाचा हा वारसा दाखवण्यासाठी ‘चिमणी जगायला हवी’ या उद्देशाने आज २० मार्च रोजी जगभरात ‘जागतिक चिमणी दिवस’ साजरा केला जात आहे.

संकटात सापडलेली चिऊताई

एकेकाळी भारतात सर्वाधिक संख्येने आढळणारा आणि वर्षभर विणीचा हंगाम असणारा हा पक्षी आज नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. वाढते शहरीकरण आणि आधुनिकीकरणाचा फटका या चिमुकल्या जीवांना बसला आहे. चिमण्यांच्या संख्या घटण्यामागे प्रामुख्याने खालील कारणे जबाबदार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे:

अधिवासाचा अभाव: गगनचुंबी इमारतींमुळे घरांच्या वळचणी गेल्या आणि सिमेंटच्या जंगलात घरट्यांसाठी जागा उरली नाही.

अन्नसाखळीत बदल: शेतीतील रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर आणि माणसांच्या बदललेल्या खाण्याच्या सवयींमुळे चिमण्यांना नैसर्गिक अन्न मिळणे कठीण झाले आहे.

मोबाईल टॉवर्स: मोबाईल टॉवर्समधून निघणाऱ्या लहरींचा (Radiation) पक्ष्यांच्या प्रजननावर आणि आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत आहे.

वृक्षतोड: बाभळीसारखी काटेरी झाडे आणि झुडपे कमी झाल्याने चिमण्यांना सुरक्षित निवारा मिळेनासा झाला आहे.

इतिहास आणि धडा

२०१० पासून जागतिक स्तरावर हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात झाली. चीनमधील सांस्कृतिक क्रांतीच्या काळात चिमण्यांना नष्ट करण्याचे अभियान राबवण्यात आले होते, मात्र त्याचे भयानक दुष्परिणाम निसर्गचक्रावर झाले. त्यानंतरच ‘चिमणी जगायला हवी’ ही जाणीव जागतिक स्तरावर प्रबळ झाली.

आपण काय करू शकतो?

केवळ एक दिवस साजरा करून चिमण्यांचे संरक्षण होणार नाही, तर त्यासाठी कायमस्वरूपी प्रयत्नांची गरज आहे. सामान्य नागरिक म्हणून आपण खालील पावले उचलू शकतो:

दाणा-पाणी: घराच्या बाल्कनीत किंवा अंगणात दररोज पक्ष्यांसाठी पाण्याचे भांडे आणि धान्य ठेवावे.

कृत्रिम घरटी: लाकडी किंवा पुठ्ठ्याची कृत्रिम घरटी खिडकीबाहेर लावून त्यांना सुरक्षित निवारा द्यावा.

वृक्षारोपण: घराभोवती छोटी झाडे किंवा झुडपे लावावीत, जिथे चिमण्या आश्रय घेऊ शकतील.

कीटकनाशकांचा वापर टाळणे: बागेत किंवा कुंडीतील झाडांवर नैसर्गिक खतांचा वापर करावा.

“निसर्गातील प्रत्येक घटक महत्त्वाचा आहे. चिमणी हा अन्नसाखळीतील एक मुख्य दुवा आहे. जर ही चिवचिव थांबली, तर पर्यावरणाचे मोठे नुकसान होईल. आपल्या अंगणातून हरवलेली चिऊताई पुन्हा परत आणणे, ही आपल्या सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे.”